Toubkal 2023

(Can Cer, 2.4.2023)

Pierwotny plan tego wyjazdu zakładał nieco węższe grono i delikatnie inny kierunek, choć podobną długość i szerokość geograficzną, jednak ostatecznie padło na Maroko i Atlas Wysoki. W razie pogorszenia warunków pogodowych, jako alternatywa pod uwagę brany był również Antyatlas.
Po skompletowaniu Drużyny w liczbie 7 osób, zaczęła się dyskusja na temat wejścia na najwyższy szczyt w tym paśmie górskim, a zarazem kraju i Afryki Północnej, mianowicie Jebel Toubkal (4167 m). Oficjalne informacje podają, że po zabójstwie dwóch turystek ze Skandynawii w grudniu 2018, istnieje jedyna słuszna droga wejścia na Toubkal, wiodąca z Imlil przez Aroumd, Sidi Chamarouch do schronisk zlokalizowanych wysokości około 3160-3180 m. Gorszą wiadomością było to, że na drodze tej są 3 posterunki żandarmerii wojskowej, a wejście możliwe jest jedynie z przewodnikiem („pajacem” jak roboczo został nazwany na konwersacji grupowej). Trasa łatwa bez jakichkolwiek trudności orientacyjnych, ze straganami po drodze, a nawet z możliwością wynajęcia osiołka, który wwiezie Ciebie, bądź Twój bagaż do schroniska, marzenie każdego pozaszlakowca…

Początkowo część Ekipy chciała przystać na taką opcję, część chciała w ogóle odpuścić ten szczyt, a ja mając na uwadze, że udało mi się wejść na Batyżowiecki Szczyt z Łysej Polany przez Rysy, zacząłem szukać alternatywnych dróg prowadzących na Jebel Toubkal. Tak trafiliśmy na pętlę Toubkal Circuit Via Lake Ifni, która polecana jest jako rozwinięcie klasycznego wejścia na Toubkal. Postanowiliśmy jednak, że zrobimy ją w odwrotnym kierunku, zostawiając szczyt i ewentualne problemy z przewodnikami/żandarmerią na sam koniec Naszego kilkudniowego treku, a w zasadzie treko-wspinu. Opcja ta jest również dostępna przez komercyjne biura podróży, jednak nie w warunkach i modyfikacjach jakie poczyniliśmy. Sugerowany termin na takie przejście to maj-wrzesień, choć nie wiem kto byłby w stanie wytrzymać temperatury w tych miesiącach, skoro w połowie marca dały nam już w kość.

Główna akcja rozpoczęła się w piątek wczesnym rankiem w Krakowie, skąd zaczęliśmy swoją podróż do Maroka lotem do Londynu, a następnie po przesiadce stamtąd do Marrakeszu. Jako że startowaliśmy z Krakowa dość wcześnie, cała Ekipa pojawiła się tam już w czwartek wieczorem, korzystając z gościnności Ondreja oraz Marka P. Ten czwartkowy wątek poboczny to nieco mglisty czas grzańca, wzmacnianych soków, ważenia bagaży, formalności związanych z odprawą i oczywiście opowieści Rafała, który niedawno wrócił z Maroka i wpadł opowiedzieć nieco o drodze klasycznej i „trudnościach” na niej.

Po wylądowaniu w Marrakeszu i kupieniu kart SIM na lotnisku, taksówkami udajemy się do małego hostelu w okolicach placu centralnego Jemaa El Fna. Cena za taksówkę zmienia się w zależności od miejsca transakcji, na starcie jest taniej, na mecie oczywiście drożej i już od pierwszych chwil Marokańczycy pokazują, że jeżeli nie umiesz się targować, zostaniesz kolokwialnie rzecz ujmując „wyruchany”. Na miejscu jesteśmy nieco po 22, wychodzimy na krótki spacer na miasto w celu wymiany walutowej (ponoć najlepszy kurs w mieście przy poczcie obok hotelu Ali), oraz na dość późną kolację w nadal tętniących życiem ulicznych restauracjach.

Następnego dnia w sobotę o poranku dajemy sobie kilka godzin na przepakowanie się po podróży, śniadanie na mieście, oraz „błyskawiczne zwiedzanie” okolic placu Jemaa El Fna. Większość ekipy nie może się doczekać zarzucenia na siebie misternie spakowanych plecaków i ruszenia na bezdroża Atlasu Wysokiego. Jednak przed tym czeka nas kolejna podróż taksówką w kierunku Imlil, skąd rozpoczniemy nasz trek. Tym razem pakujemy się do jednej 8 osobowej Dacii, a część naszych bagaży ląduje na jej dachu. Na większych wybojach tylne amortyzatory niekoniecznie radzą sobie z takim obciążeniem i wyraźnie słychać jak koło obciera o nadkole. Szczęśliwie udaje nam się dotrzeć do Imlil i nie zostać zatrzymanym przez policyjną kontrolę tuż przed nim. Po wyjściu z taksówki od razu jesteśmy „atakowani” przez miejscowych, chcących sprzedać nam wszystko co będzie nam zupełnie zbędne w dalszym trekingu. Kierujemy się nieco wyżej w głąb miasteczka, w poszukiwaniu kartuszy gazowych, których niestety nie można zabrać na pokład samolotu. Po udanych zakupach udajemy się na obiad do restauracji, w której też musimy uczyć kelnerów tabliczki mnożenia.

Po obiedzie rozpoczynamy odwróconą pętlę wokół Toubkala kierując swoje kroki początkowo drogą do miejscowości Tamatert. Tam prosimy, jak się później okazuje, miejscowego przewodnika o grupowe zdjęcie. Oczywiście pyta, dokąd idziemy i kwituje nas z uśmiechem „I know the trick” tłumacząc jak wygląda odwrócona pętla, którą podążamy. Udając Greka, słuchamy co ma do powiedzenia, a następnie ruszamy dalej korzystając już ze skrótów biegnących nieutwardzoną ścieżką wzdłuż asfaltowej drogi, dającą nieco schronienia przed słońcem w postaci lasu. Naszym punktem pośrednim jest Przełęczy Tizi n’Tamatert. Podejście w jej kierunku nie jest trudne, lecz miejscami dość kruche w przeciwieństwie do utwardzonej drogi, która też na nią wprowadza. Przed samą Przełęczą wszyscy, za wyjątkiem Ondreja, wybierają kolejny skrót w kierunku ścieżki odchodzącej od niej w stronę punktu widokowego na szczycie Aourirt n’Ouassif (2726 m). To miejsce wybrałem właśnie na pierwszy biwak i rozpoczęcie aklimatyzacji podczas tej marokańskiej przygody. Ondrej po obadaniu sytuacji na Przełęczy, dołącza do nas nieco później oznajmiając, że są dobre i złe wieści. Zauważył prawdopodobnie sklep, w którym będziemy mogli się zaopatrzyć w wodę na zejściu, oraz „budkę parku” z potencjalnym zagrożeniem dla naszej „samowoli turystycznej”.
Po krótkim odpoczynku postanawiamy iść w stronę punktu widokowego na Aourirt n’Ouassif. Gdyby nie mało precyzyjne i zbyt optymistyczne czasy podejścia podawane na mapach, zapewne część Ekipy zrezygnowałaby z tego pomysłu z racji „szoku bagażowego” oscylującego w okolicy 30-35% masy ciała. Mnie jednak w pierwszym dniu ten „szok bagażowy” nie do końca dotyczył. Pomimo ponad 33 kg na plecach postanowiłem nie odpuszczać i oddalić się możliwie jak najbardziej od „cywilizacji”.

Po dostaniu się na pierwszy przedwierzchołek na wysokości około 2600 m postanawiamy się podzielić ze względu na to, że część Ekipy szukała miejsca pod namiot, a część chciała dojść na szczyt i zakończyć dzień biwakiem pod chmurką, dosłownie. Z 40 minut z Przełęczy podawanych przez mapę, tak naprawdę zrobiło się 40 min granią między wierzchołkami, z momentami 0++/I. Co z takim obciążeniem na plecach oczywiście „nie było za darmo”. Na końcową część grani w lekkim zachmurzeniu zdecydowały się 3 osoby (Basia, Magda i ja) i w takim też składzie udaje się zabiwakować na szczycie Aourirt n’Ouassif (2726 m). Noc okazała się dość ciepła i łaskawa zwłaszcza w drugiej części, gdy zachmurzenie odpuściło, naszym oczom ukazało przepięknie rozgwieżdżone niebo nad wierzchołkami Atlasu Wysokiego, a poranna Droga Mleczna przyprawiła o prawdziwy opad szczęki.

W niedzielę rano po spakowaniu biwaku, schodzę granią w kierunku „Ekipy namiotowowej”. Dziewczyny natomiast wybierają szybszy trawers nieco poniżej grani. Wszyscy spotykamy się po kruchym zejściu przed Przełęczą Tizi n’Tamatert, by solidarnie zejść po ewentualne kłopoty przy „budce parkowca”. Wcześniej dostaję jeszcze nieco bagażu w postaci namiotu, który został w depozycie przed wczorajszym podejściem. Profilaktycznie, żebym nie był zbyt wyrywny na kolejnych podejściach 😉 Pakunek ten był od początku wkalkulowany w mój bagaż trekingowy, jednak jako pasjonat spania pod gwiazdami, uważałem go za zbędny. Standardowo potraktowałem go jako obciążenie „dla treningu”.

Po zejściu w okolice sklepu, w którym zaopatrujemy się głównie w wodę, zgłasza się do nas przedstawiciel „local authority”. Informuje, że wie, iż spaliśmy na wierzchołku i że jest to nielegalne, a noclegi w wioskach są tanie i jeżeli chcemy może nam takowy zorganizować. Oczywiście jesteśmy zaskoczeni i zdruzgotani tą informacją 😉

Pyta też o dalsze plany i kierunek marszu. Po krótkiej rozmowie bez konsekwencji ruszamy w dalszą wędrówkę w stronę miejscowości Tacheddirt, przed którą znajduje się odbicie na kolejny charakterystyczny punkt naszej trasy mianowicie Przełęcz Tizi Likemt (3625 m).

Podczas wędrówki, lokalną drogą podjeżdża do nas na motorze kolejny przedstawiciel „local authority”, zapewne poinformowany telefonicznie przez poprzedniego. Na dowód swojej funkcji pokazuje pismo opatrzone pieczęcią i każe nam się wylegitymować. Nie chcąc zbytnio wchodzić w dyskusję, czy ma do tego prawo, pokazujemy paszporty. Oczywiście informuje nas, że biwakowanie i chodzenie bez przewodnika jest zabronione, a przy okazji, że chętnie nas przenocuje w swoim domu, kolejny łaskawca. Pyta o dalsze plany i miejsce noclegu w Tacheddirt. Dyplomatycznie odpowiadamy, że nie mamy szerzej zakrojonego planu, a o wszystkim decydujemy „w locie”. Po tej wymianie zdań i naszych zbywających odpowiedziach, odpuszcza swoją krucjatę i udajemy się w dalszą wędrówkę.
Tuż przed Tacheddirt postanawiamy odpocząć w przydrożnej „knajpie” „CAFE IZIDKN”(?), w której za lodówkę dla napojów służy woda ze spływającego przez drogę potoku, a właściciel używa pozostawionego po drugiej stronie drogi Fiata 132, raczej już nie na chodzie, jako budki telefonicznej, w której ma zasięg. Jeszcze nie wiemy, że w tej samej wodzie przyjdzie się nam wykąpać dziś wieczorem.
Po odpoczynku i rozważeniu możliwych scenariuszy dnia następnego, postanawiamy zostać w tym przybytku, zamawiamy również coś do jedzenia. To było zamówienie, na które czekaliśmy najdłużej podczas całego pobytu w Maroko (jakieś 3h?) i było też najbardziej rozczarowujące. Zamiast mięsa z warzywami dostajemy po lekko przypalonym „omlecie”, a na dokładkę dowiadujemy się, że elektryczność z akumulatora zasilanego z panelu solarnego nijak nie pomoże w podładowaniu naszej elektroniki. Może to i lepiej? Od tego miejsca większość traci kontakt ze światem z powodu braku zasięgu. Wynajmujemy dwupokojowy „apartament” z jednym podwójnym łóżkiem i glebą dla 4 osób za około 20 zł od osoby.

Przed zachodem Słońca postanawiamy zrobić rekonesans i sprawdzić miejsce, w którym mamy opuścić „cywilizację” i udać się na Przełęcz Tizi Likemt. Wydaje się to dość łatwym przedsięwzięciem, jednak postanawiamy wstać przed świtem i ruszyć o 6 w celu uniknięcia interakcji z lokalsami.

W poniedziałkowy „poranek” udaje mi się wstać nieco wcześniej, przed 5 i uchwycić po raz kolejny Drogę Mleczną tuż przed świtem nad naszą „chatką na kurzej łapce”. Kilka minut po 6 podążamy już w stronę Tacheddirt i naszej docelowej ścieżki podziwiając Dolinę Imenane niemal w całej okazałości. Po opuszczeniu drogi i rozpoczęciu mozolnego podejścia, długo nie musimy czekać na pojawienie się naszego znajomego przedstawiciela „local authority”. Podjeżdża na swoim motorku w miejsce rozejścia szlaku, przy którym stoi wyraźna tablica informująca o zasadach poruszaniu się dalszą ścieżką. Jest tam punkt, w którym jest napisane:

„From a security point of view, we highly recomended that you be accompanied by a qualified mountain guide as he will know the area and will be able to advise and assist you.”

Początkowo nie zwracamy uwagi na jego krzyki i to, że biegnie w naszą stronę i kontynuujemy podejście. Jednak ma nad nami przewagę gdyż goni nas bez 20-35 kg na plecach. Ostatecznie litujemy się nad nim i postanawiamy poczekać, aż do nas dojdzie. Przed wypowiedzeniem mantry, którą już słyszeliśmy dzień wcześniej, musi złapać kilka głębszych oddechów. Informujemy go, że zgodnie z regułami przedstawionymi na tablicy nie mamy obowiązku posiadać przewodnika i że wiemy co robimy i gdzie idziemy. Uparcie jednak stoi przy swoim zdaniu i zaczyna nas straszyć wezwaniem żandarmerii lub policji, na co oczywiście wyrażamy zgodę. Ta odpowiedź nieco go zaskakuje i zdezorientowany zaczyna proponować nam przewodnika przynajmniej na dojście do Przełęczy Tizi Likemt, na co również przystajemy. Oznajmiamy jednak, że nie będziemy na niego czekać i jeżeli faktycznie go zorganizuje, to poczekamy na niego już na Przełęczy. Kolejna odpowiedź, której się nie spodziewał. Wykonuje jakiś telefon udając, że dzwoni po żandarmerię, a w rzeczywistości po wskazówki co ma dalej zrobić z niesfornymi Polakami, którzy twardo stoją przy swoim zdaniu i nie zamierzają odpuścić. Ostatecznie po dość długiej konwersacji „dobrego i złego” negocjatora sprawa staje na sporządzeniu krótkiej notatki z tego spotkania, na gotowym podkładzie notatki ze spotkania z mojej byłej firmy, który noszę w plecaku w razie problemów z rozpalaniem ogniska, lub ewentualnie jako osuszacz do butów 😉 W notatce deklarujemy, że w dalszą drogę ruszamy na własną odpowiedzialność i świadomi ryzyka z tym związanego. Jak gdyby do tej pory tak nie było? Po parafowaniu przez wszystkich i wręczeniu tego „żelaznego listu” nerwowa atmosfera rozmowy nieco opada i na koniec spotkania dostajemy kilka dobrych rad o konieczności założenia raków, wyciągnięcia czekanów i uważania na podejściu. W dość pokojowej atmosferze żegnamy się i rozchodzimy w swoich kierunkach. Kamień milowy tej wyprawy mamy już za sobą.

Przed nami jednak jeszcze ponad 1000 m przewyższenia, które początkowo pokonujemy niezbyt stromymi śniegami w szerokim żlebie, a następnie piarżysto-skalną grzędą nieco z prawej strony. Po dojściu na wysokość około 2950 m na wypłaszczeniu robimy pierwszą dłuższą przerwę i łapiemy pierwsze promienie Słońca tego dnia. Słońca, które wkrótce mocno da nam w kość na podejściu w coraz bardziej miękkim śniegu. Dalsza część trasy na Przełęcz to już konieczność założenia raków i niezwykle mozolne zdobywanie kolejnych metrów, w większości umiarkowanie stromymi polami śnieżnymi. Choć są też wielbiciele „kruchego świata” idący obok część drogi przez piargi. Cała droga czyli jakieś 1200 m przewyższenia zajmuje nam około 7 godzin, z czego przynajmniej pół godziny tracimy na pertraktacje z lokalsem. Wysoka temperatura i bezchmurne niebo z palącym Słońcem, w połączeniu z ciężkimi plecakami, nie czynią z nas demonów prędkości, tym bardziej że wchodzimy już na wysokość powyżej 3000 m.

Na Przełęczy robimy kolejną dłuższą przerwę na uzupełnienie kalorii i odpoczynek. Jest godzina 14 i pomimo dość długiego podejścia, nie musimy się zbytnio spieszyć, gdyż mamy sporo czasu do zachodu Słońca. Po odpoczynku zostaje nam około 1000 m zejścia w kierunku Doliny Likemt. Schodzimy już bez raków, w łatwym terenie, w stronę pasterskiej osady Azib Likemt zamieszkałej jedynie okresowo na czas wypasu zwierząt. Zejście zajmuje nam nieco ponad 2 godziny, z jedną dłuższą przerwą przy potoku spływającym ze skalistych ścian na południowy-wschód od Przełęczy Tizi Likemt.
Jeszcze przed dojściem do wioski zauważamy dwóch pasterzy udrażniających system kanałów nawadniających ich pastwiska. Zabudowania wioski położone są niezwykle malowniczo, na zboczu powyżej potoku Assif Tinzart płynącego dnem doliny, z przepiękną panoramą w każdym kierunku, a szczególnie na południe. Idealne miejsce na biwak, z łatwym dostępem do wody i wygodnymi płaskimi placami w kamiennych zagrodach, nazwane przez damską częśćEkipy „Naszym afrykańskim Machu Picchu”. Przed rozbiciem się, pytam pasterzy czy nie będzie problemem, że zabiwakujemy w pobliżu jeszcze opuszczonych zabudowań. Są jednak mocno zajęci patroszeniem ryb na kolację i nie do końca też rozumieją co do nich mówię. Po przejściu na język „migowy”, uśmiechają się jedynie i przytakują, że możemy tu spać, a następnie wychodzą z chatki usmażyć swoją kolację na jednym z kolczastych „górskich krzaków” w pobliżu naszych legowisk.

To był dość intensywny dzień i część ekipy odczuwa lekki ból głowy, być może związany z osiągniętą tego dnia wysokością, choć chyba bardziej dało się we znaki palące słóńce. Pierwszy liof w takim plenerze smakuje wyśmienicie, a sen po tak intensywnym dniu przychodzi szybko, choć w nocy oczywiście nie mogło zabraknąć astro zdjęć 😉

We wtorek budzimy się w okolicach 7-8 i leniwie zbieramy do wyjścia. Tego dnia za cel mamy miejscowość Amsouzart położoną z drugiej strony masywu Toubkala w stosunku do komercyjnego Imlil. Droga ta wiedzie przez Przełęcz Tizi n’Ououraine (konia z rzędem temu kto to wymówi poprawnie 😉 ). Po spakowaniu się, ruszamy ścieżką w dół, w kierunku mostku przeprawiającego na drugą stronę potoku Assif Tinzart, wzdłuż którego będziemy kontynuować naszą wędrówkę. Po przejściu przez potok, podchodzimy kilkadziesiąt metrów stokiem, by następnie przetrawersować powyżej dna doliny i dostać się w kolejny charakterystyczny punkt. Jest nim wodospad opadający kilkadziesiąt metrów w dół progu skalnego. Tam też pojawiają się dwaj Berberowie z wczorajszego noclegu i raz z przodu, raz z tyłu podążają z nami w głąb doliny.

Dalsza część trasy to powolne zdobywanie 500 m przewyższenia dnem doliny, wzdłuż potoku na odcinku niemal 6 km połączone z odpoczynkami nad, a czasem nawet w nim dla ochłody. Na jednym z takich postojów, po zrzuceniu tych ponad 30 kg z grzbietu, mam nieodpartą ochotę poskakania na lekko, w łatwym dobrze urzeźbionym terenie max II-kowym w celu rozprostowania kości. Po „przewspinaniu” kilkudziesięciu metrów wracam do roli tragarza dolinowego.

Tuż przed Przełęczą rozdzielamy się na dwie podgrupy, jedna dalej podchodzi ciągnącym się jak flaki z olejem dnem doliny, druga natomiast szuka wrażeń nieco wyżej na jej zboczach z prawej strony, gdzie również dostępna jest wyraźna ścieżka. Wkrótce na drodze staje nam dość strome pole śnieżne i jak to stwierdził Ondrej „Skoro Magda się wycofuje z tego trawersu, to musi być źle”. Trawers faktycznie był dość stromy i ze sporą ekspozycją, ale śnieg nie był najgorszy i udaje mi się go przejść bez większych przygód. Reszta wybiera obejście „kruchym światem” połączonym z cienką warstwą marnej jakości śniegu. W momencie lekkiego zawahania na obejściu dochodzę do reszty z góry, zakładam poręczówkę i w miarę sprawnie wyjaśniamy tą sytuację. Następnie udajemy się już łatwym terenem w kierunku Przełęczy Tizi n’Ououraine, gdzie czeka reszta Ekipy.

Stamtąd wyraźną ścieżką, na której spotykamy również pasterzy ze swym czworonożnym dobytkiem, schodzimy najpierw w kierunku górnej części Amsouzart, by wśród miejscowych zabudowań i uciesze mieszkańców w końcu odnaleźć zejście do jej dolnej części. Idąc w kierunku „centrum” zostajemy szybko namierzeni przez „menadżera” hotelu Riyad Dar Amsouzart. To była chyba jedna z lepszych rzeczy jaka nas spotkała podczas tej wędrówki. Mimo iż nie nastawiałem się na korzystanie z takich miejsc, naprawdę warto było wydać niespełna 20 Euro za nocleg wraz z obfitą i smaczną kolacją i równie smacznym śniadaniem, „o elektryczności nie wspomnę”. Możliwość wykąpania się w ciepłej wodzie po dwóch dniach długiej wędrówki na ciężko, dobrze wpłynęła na morale, a sklepik na dole pozwolił na uzupełnienie mocno już uszczuplonych zapasów części Ekipy. Pozytywnego wrażenia nie jest w stanie zepsuć nawet fakt, iż kolacja była spóźniona grubo ponad godzinę. Można to chyba tłumaczyć tym, że zjawiliśmy się sporą grupą znienacka, poza sezonem turystycznym. Choć sama miejscowość jeszcze nie przesiąkła „turystycznymi praktykami”.

W środę zamawiamy śniadanie na 7 rano i po nim rozpoczynamy tak naprawdę właściwe podejście na Jebel Toubkal. Startujemy z wysokości około 1800 m, mamy więc do pokonania ponad 2350 m przewyższenia z jednym planowym noclegiem na wysokości około 2900 m.

Po doświadczeniach z okolic Tacheddirt obawiamy się nieco kolejnych kłód rzucanych pod nogi ze strony przedstawicieli „local authority”, ale zupełnie niepotrzebnie. Po tej stronie Atlasu zdarzają się jedynie pytania czy idziemy z przewodnikiem i czy ewentualnie takiego nie potrzebujemy, nikt nie robi z tego żadnego problemu. Ruszamy więc utwardzoną drogą w kierunku kolejnego charakterystycznego punktu naszej wędrówki jakim jest jezioro Lac d’Ifni. Początkowo przez wioski Takatert, Tisgouane, Imhilene wzdłuż lokalnej drogi. Następnie swego rodzaju placem budowy będącej na ukończeniu drogi prowadzącej w kierunku National Park Toubkal. Coś czuję, że w najbliższych latach miejsce to może stać się mocno popularne, patrząc po tablicach informacyjnych reklamujących inwestycje w tym regionie. Droga ta swoimi zakosami mocno wydłuża kilometraż trasy, wiec oczywiście postanawiam skorzystać ze skrótów starej, zaznaczonej na mapie ścieżki.
Na wejściu do parku znowu powitała nas tablica z zasadami w nim obowiązującymi i oprócz truizmów o śmieceniu, połowie ryb, polowaniu, była też informacja o zakazie wykonywania graffiti i lotach poniżej 1000 m nad wierzchołkami, ale zero informacji o konieczności poruszania się z przewodnikiem.

Dotarliśmy więc bezproblemowo do Jeziora Ifni okrążając je z prawej strony z przerwą na wysokogórski plażing, a następnie zaczęliśmy żmudne podejście w kierunku naszego miejsca biwakowego. Jako część podejścia, jak to określa w swoim przewodniku Alan Palmer, „One of the longest and most punishhing ascents anywhere in the Atlas” 😉 W rzeczywistości nie było tak źle choć początkowa płaska, kamienista część za jeziorem wydawała się nie mieć końca.

Dalej to już nieco kluczenia między zaśnieżonymi miejscami, suchą skałą, a płynącym potokiem. Docieramy na wysokość 2850 m gdzie na mapie mamy znacznik „place for tent”. W tym momencie jest to spore pole śnieżne, które idealnie posłuży jako pole namiotowe. Rozbijamy obóz pierwszy w drodze na Toubkal. Ze względu na to, że w regułach Parku biwakowanie pod namiotem było zakazane, a pod gwiazdami jednie „regulowane”, wybieram dogodną płaską skałkę z widokiem na resztę obozowiska i tam składam kości do snu pod rozgwieżdżonym niebem. Niestety po biwaku w Azib Likemt okazało się, że moja mata samopompująca uległa uszkodzeniu przez ostre kolczaste nasiona przyniesione w nocy przez wiatr, więc muszę wspomagać się nieco rzeczami podkładanymi pod nią żeby odizolować się od podłoża. Na szczęście temperatura w nocy jedynie oscyluje wokół zera, a uszkodzenie nie jest duże i powietrze schodzi całkowicie dopiero po 3-4 godzinach. Współgra to z pobudkami na astro foty, których tego wieczoru nie brakuje, ze względu na klimatyczną scenerię żlebu opadającego niemal wprost na nasze obozowisko.

Czwartek ma być kluczowy ze względu atak szczytowy, choć trochę przedłużony, gdyż mamy do przejścia jakieś 1300 metrów przewyższenia. W teorii nie aż tak dużo, jednak teren staje się nieco bardziej wymagający, mamy już trochę wędrówki w nogach, letnia wersja szlaku w większości znajduje się pod śniegiem, a do kolekcji dochodzi jeszcze konieczność omijania szczelin choć to nie lodowiec. Dodatkowo dla części Ekipy ten wyjazd to pierwsze kroki na wysokości powyżej 3000 m.

Pierwsza część podejścia jest w miarę prosta, po twardych dobrze związanych śniegach. Jednak wkrótce musimy dostać się dość stromym zboczem na skalną grzędę. Jakość śniegu spada, a miejscami jest on przepadający powyżej kolan. Kilka czujnych stromych trawersów i lądujemy na grzędzie. Tu chwila odpoczynku i ściągnięcie raków. Nie nacieszymy się tym zbyt długo, gdyż po chwili znowu dochodzimy do dużego pola śnieżnego. Na szczęście nastromienie jest już dużo łagodniejsze, a śnieg ponownie w miarę stabilny.

Po przejściu tego odcinka według mapy i stanu faktycznego, mamy odbić z głównego żlebu, którym podchodzimy, na niezbyt strome zbocze z prawej. Ja postanawiam iść znowu przez skalną grzędę nieco z lewej, natomiast reszta Ekipy kieruje się w stronę majaczącej w oddali letniej ścieżki przez śniegi i piargi. Na początku pakuję się w lekkie tarapaty, gdyż pierwsze 8-10 m „podejścia” na grzędę to teren w okolicach III-owych trudności, co z ponad 30 kg na plecach nie jest „za darmo”. Po przejściu tych trudności grzęda stanowi jednak ciekawy poligon o max I/II trudnościach, a po chwili trafiam tam na ślady bytności człowieka w postaci zużytych kartuszy gazowych, więc jest to teren na pewno chodzony latem. W ostateczności nasze różne warianty przecinają się w miejscu płynącej strużki z progów skalnych i dalej kontynuujemy już wspólnie piarżystymi zakosami zdobywając kolejne metry przewyższenia.

Jakieś 200 m przed Przełęczą Tizi n’Ouanoums (3680 m) ponownie się nieco rozdzielamy, gdyż ścieżka na mapach nie do końca pokrywa się z rzeczywistością. Wybieram wariant bardziej wspinaczkowy z niewysokimi połogimi progami może za I+/II natomiast reszta bardziej kruchy i śnieżny. Niestety ten „kruchy świat” wyprowadza ich za stromą rynnę wyśnieżoną mocno kiepskim śniegiem, którą teraz część Ekipy deklarującej od początku, chęć zejścia do schroniska przez Przęłecz Tizi n’Ouanoums, musi trawersować. Ja natomiast, żeby było śmieszniej, jestem za wysoko jeżeli chcę odbijać w stronę Toubkala i również czeka mnie trawers tej rynny, z tym że w dół. Ekipa schroniskowa uprzedza mnie i zakłada dość głęboki ślad, więc początkowo próbuję bez zakładania raków. Szybko jednak rezygnuję z tego pomysłu i po kilku krokach wracam żeby je założyć. Trawers dość psychiczny, a dodatkowo z racji chyba największej sumarycznej wagi, od czasu do czasu zapadam się jedną nogą niemal po pachwiny, co wytrąca z równowagi i nie jest przyjemne w takim miejscu.

Po dojściu do „Ekipy szczytowej” złożonej z samych „pantoflarzy” czyli Wiolki, Be Wu i Magdy ruszamy w górę nieco odmiennym wariantem niż ten zaznaczony na mapach. Początkowo łatwą ścianką kilka metrów w górę, następnie przejście wyświeżoną wąską rynnę i trawersem przy połogich ścianach, żeby nie pchać się zbytnio w dość mokry już śnieg. Chwilę później trafiamy na myślę, że I/II-owy niewysoki próg, z którym na szczęście nie ma większych problemów pomimo ciężkich plecaków i kierujemy się już łatwiejszym terenem w stronę skalistej grzędy. Tam postanawiamy odbić jeszcze bardziej w lewo od szlaku z mapy w celu ominięcia pól śnieżnych i opóźnienia wejścia w żleb, który powoli jednak staje się opcją nieuniknioną. Zataczamy spory łuk po „kruchym świecie”, a ostatecznie i tak lądujemy w tym dość stromym żlebie.

Zanim zaczniemy nim podchodzić, postanawiam sprawdzić na lekko jeszcze jedną opcję przejścia i rozeznać z bliska możliwe miejsca do wbicia się w przeciwległą ścianę bezpośrednio ze żlebu. Po tym rekonesansie wracam do Ekipy, po drodze znajdując jeszcze bardzo dogodne miejsce na ewentualny awaryjny biwak. Solidarnie jednak stwierdzamy, że spróbujemy podejścia nim, z tym że mam jeden warunek, musimy się związać. Ze względu na to, że sprzętowo nie każdy jest w pełni przygotowany na takie podejście, a zwłaszcza na ewentualne poślizgnięcie. „Solidarnie” też zostaję wytypowany jako prowadzący tę karawanę 😉

Pierwsza długość liny to niezbyt trudny śnieżny teren, jednak tuż przed jej końcem wyrasta połogi próg skalny. Nie stanowi on większego problemu technicznego, a jest dobrym miejscem na założenie w miarę pewnej asekuracji, co też czynię. Wkrótce po tym mamy z tyłu pierwsze poślizgnięcie i częściowe wyłapanie przez linę, a częściowo przytomne hamowanie przez Magdę czekanem.
Ruszam dalej trzymając się lewej strony blisko szczeliny brzeżnej. Nastromienie żlebu nieco wzrasta, a w środkowej części żlebu przede mną pojawiają się dość głębokie szczeliny w śniegu. To „dobre” miejsce do trawersu i wejścia w przeciwległą ścianę. Szukam kolejnego miejsca na przelot, by mieć cokolwiek przed trawersem, jednak możliwości jak na lekarstwo. W końcu zakładam taśmę, którą przed wypadnięciem blokuje jedynie kilkumilimetrowy występek. Musi wystarczyć, przecież to tylko dla psychiki. Na szczęście długość liny pozwala na pozostawienie tego pierwszego pewnego przelotu więc nie jest źle, no chyba że ktoś postanowi go jednak ściągnąć 😉

Sam trawers już w nieco zmrożonym śniegu i mimo dość miękkich butów oraz wbrew zaleceniom Pani doktor, która po przygodzie w Dziurawym Żlebie zabroniła mi się kopać z betonem w podejściówkach, wybijanie stopni idzie dość sprawnie, a nie ma ich dużo na szczęście. Po trawersie wchodzę na skalną półkę, na której po lekkim przedłużeniu liny zakładam kolejny przelot i ściągam dziewczyny do siebie. Dalsze podejście już w skale bez większych trudności, jedynie przy niewysokim I/II-kowym progu Basia postanawia nieco dłużej poprzytulać się ze skałą.

Po nim wychodzimy już w łatwy teren, w którym podchodzimy około 200 m w górę do przełęczy przed wybitną turnią w Zachodnim Wierzchołku Toubkala. Po przewinięciu się na drugą stronę przełęczy widzimy już właściwy wierzchołek Jebel Toubkala, jednak czeka nas jeszcze kilka stromych i nieco eksponowanych trawersów, w dosyć mocno zmrożonym, a czasem deskowatym śniegu.

Całe Towarzystwo idzie już na rezerwie i z lekką powodzią w butach. Słońce zaczyna chylić się już ku zachodowi, a wraz z nim odczuwalny jest spadek temperatury. Stawiam ponownie warunek o konieczności związania się, gdyż nie chcę niespodzianek na ostatniej prostej. Początkowo nie wszyscy są z tego zadowoleni ze względu na różnice w szybkości poruszania się w takim terenie, lecz z kolejnymi stromymi, mocno zmrożonymi płatami śniegu zmieniają zdanie. Ostatnie pole śnieżne z naprawdę niezłą lufą robi chyba na wszystkich największe wrażenie. „To nie było za darmo”, jednak szczęśliwie udaje się przejść.

Na wysokości Zachodniego Wierzchołka Jebel Toubkal teren przechodzi już w łatwiejszy i pojawia się założony ślad, więc chowam linę do plecaka i dalej każdy kontynuuje już w swoim tempie. Na Przełęczy Tizi n’Toubkal łapie nas zachód Słońca, a ostatnie 200 m przewyższenia, mimo że bez żadnych trudności, po wydeptanej ścieżce to jednak prawdziwa próba charakteru z tym mandżurem na plecach noszonym przez cały dzień. Udaje się wygrać walkę z samym sobą i osiągnąć szczyt o 19:45 przysłowiowym rzutem na taśmę jeszcze w półmroku.

Szybka zmiana przemoczonych butów i skarpetek i od razu zabieram się za drążenie platformy do biwaku. W międzyczasie dochodzi reszta Ekipy i z jednej platformy robią się dwie do wydrążenia 😉 Następnie rozkładanie biwaku i jeszcze szybsze chowanie się do śpiworów. Na szczycie jest niestety trochę wietrznie, co w połączeniu z ujemną temperaturą i wyczerpaniem, po rozłożeniu biwaku zostawia niezły rozgardiasz wokół nas. Każdy myśli by jak najszybciej złapać trochę ciepła w śpiworze.

Całemu Zespołowi udaje się ta sztuka i odpływamy choć na chwilę w błogi sen posilając się wcześniej suchym prowiantem choć każdemu marzy się coś na ciepło. Udaje się też po kilku dniach przerwy złapać chwilowo zasięg więc wysyłamy informację, że udało się dotrzeć na szczyt i wszystko z nami w porządku.

Niemal całą noc wiatr nieco zakłóca tę sielankę wylegiwania się na Toubkalu przy -8 stopniach Celsjusza w śpiworze do +3 stopni, bo swój oddało się komuś kto leży obok 😉
Oczywiście nie byłbym sobą, gdybym w nocy około 2:30 nie wyszedł zrobić kilku astro zdjęć na wierzchołku. Tylko o 5 nad ranem pomimo ustawionego budzika nie byłem w stanie zmusić się do wyjścia i sfotografowania Drogi Mlecznej z tej perspektywy, także cała akcja do powtórki! 😉

W piątek nad ranem teoretycznie mieliśmy wstać wcześniej i spakować się przed przyjściem pierwszych zdobywców o wschodzie Słońca, jednak nie było na świecie takiej siły, która mogłaby wyciągnąć dziewczyny ze śpiworów, przy tej temperaturze, nie licząc potrzeb fizjologicznych oczywiście. Tym sposobem kolejne zespoły witały nas z uśmiechem i nawet przewodnicy nie robili problemów, z tym że leżymy na wierzchołku, po tym jak słyszeli od nas, że weszliśmy niestandardową drogą.

Jako bodajże 3 zespół, na szczycie pojawili się Ushi, Ondrej i Dawid i tym sposobem mogliśmy jako jeden Zespół świętować ten nasz wspólny sukces. Przewodnik, który z nimi przyszedł, nie był jednak tak entuzjastycznie do nas nastawiony i w pewnym momencie zaczął wymagać ode mnie abym zapłacił mu za wejście, bo w przeciwnym wypadku zgłosi nas do lokalnej policji, prawdziwy człowiek gór i biznesmen, uwielbiam takich. Oczywiście nie dostał od nas złamanego dirhama, a jego żądania skwitowane zostały milczeniem. Ostatecznie odpuścił swoich roszczeń i zszedł na dół. Nam zostały pamiątkowe zdjęcia i pakowanie swoich legowisk, a następnie długa droga zejściowa do Imlil, która poniżej schronisk, do których nie wchodziliśmy, przerodziła się jak to skwitował Ondrej, wspominając o głównej trasie EBC, w „Coca Cola Highway”. Choć nie powiem wyciskany sok z pomarańczy w przydrożnym straganie smakował wyśmienicie 🙂

Na zejściu wśród sporej ilości turystów, a także mułów mijaliśmy również jeden czynny posterunek żandarmerii tuż przed miejscowością Aroumd, z tym że nie zostaliśmy zadenuncjowani przez przewodnika-biznesmena, a sami żandarmi nie mają w zwyczaju sprawdzać osób schodzących, więc przeszliśmy bez jakichkolwiek problemów. Swoją drogą cała ta szopka z przewodnikami i rzekomym dbaniem o bezpieczeństwo po tragedii z 2018 roku tylko i wyłącznie na jednej trasie turystycznej ma tyle wspólnego z logiką, co nasi posłowie w przypadku, gdy nie chodzi o ich portfele.

Po zejściu do Imlil postanawiamy zostać tam na noc i dopiero następnego dnia po śniadaniu ruszyć w stronę Agadiru. O ile ze znalezieniem hotelu nie było większych problemów, tak ze zjedzeniem kolacji z racji rozpoczęcia się Ramadanu, było już ich nieco więcej. Jednak w końcu się udało. Choć po złożeniu zamówienia w jednej z niewielu czynnych „restauracji”, kelner musiał uciec na szybką modlitwę do meczetu i obsłużył nas dopiero po powrocie.

Następnego dnia w sobotę rano sytuacja z restauracjami była jeszcze gorsza niż w piątek wieczorem. Widocznie na możliwość spożywania posiłków po wschodzie Słońca Allach patrzy bardziej surowo, niż na możliwość handlu. Bezproblemowo udało się kupić pamiątki, a nawet wymienić moje podejsciówki Scarpa Zodiack w zamian za pamiątkowy nóż. Choć były to trochę sentymentalne kapcie ze względu na to, że były ze mną na Dufourspitze oraz Grossgloknerze, to podeszwa była już niemalże slickiem, a miejscami nawet jej brakowało. Tym sposobem jednak zyskałem nieco więcej miejsca w bagażu, a kolega na pewno się ucieszy z takiej pamiątki.

Nie udało nam się zjeść śniadania w żadnej „restauracji” więc zadowoliliśmy się kupnem tradycyjnych lokalnych okrągłych „kajzerek”-chlebków i tak wyprowiantowani ruszyliśmy wynajętym autem w kierunku Agadiru. Po drodze mieliśmy jeszcze przygodę ze złapaną gumą i koniecznością pomocy przy jej wymianie, gdyż kierowca zabierał się do tego jak „pies do jeża”, ale ostatecznie udało się dotrzeć nad Ocean i tam zakończyć swoją przygodę z Marokiem.

Co było w Agadirze zostaje w Agadirze. My natomiast w poniedziałek wczesnym rankiem wylatujemy w podróż powrotną do kraju po drodze zahaczając jeszcze o klimatyczne włoskie Bergamo, na którego zwiedzanie mamy kilka godzin.

Nie wiem czy ktokolwiek dotrwał do tego momentu, ale chcę podziękować Wszystkim Uczestnikom za ten wyjazd i organizację, a także za krakowską gościnę i jak to zwykłem mawiać: co złego to nie ja, co dobrego tym bardziej 😉

Pozdrowił i do następnego!